De Gespoelde Put
|
|
De Gespoelde Put in het Groot Broek te Moerzeke/HammeHistoriek en natuur. Marcel De Vriendt schreef al een ander samen over de historiek van deze streek. Speciaal voor het afdelingsboekje van Natuurpunt ‘sHeerenbosch schreef hij in 1996 onderstaande bijdrage. Over het gebruik van de gronden langs de Schelde in het Land van Dendermonde bestaan reeds documenten uit het begin van de 9de eeuw. Alhoewel de ontginning met handenarbeid gebeurde, moet men zich het werk toch niet a! te moeilijk voorstellen. De moerassige gebieden werden begraasd door schapen maar vooral moet men zich de Schelde voorstellen zonder getijden. De Schelde had nog een neerslagregime waardoor de vallei slechts overstroomde onder de invloed van neerslag. Na het doordringen van het getijregime in de loop van de l2de eeuw kwam daarin grote verandering. Vanaf het midden van de l3de eeuw is in de documenten sprake van bedijking. Vanaf de 15de eeuw hadden de Moerzeekse broeken hun dijkbegrenzing. De inpoldering van de gronden het dichtst bij de Schelde in Kastel gebeurde in de 16de eeuw. Op een kaart uit 1571 staat een dijkenpatroon dat ongeveer overeen komt met de tegenwoordige toestand. De vorming en het in gebruik nemen van de schorren waren voltooid op het einde van de l7de eeuw. Op een kaart van 1630 ontbreekt het tegenover St.-Amands gelegen Sint-Amandsschoor. Dit schoor ontstond vanaf 1700. Eeuwen bleef de toestand ongewijzigd. De broeken werden gecontroleerd bevloeid in de winter. Uitzonderlijke hoge waterstanden met dijkdoorbraken en overstromingen in de winter veroorzaakten slechts beperkte schade en gaven weinig zorgen. Het slecht onderhouden van de dijken kan hierdoor verklaard worden. De dijken waren vooral een bron van inkomsten door de begrazing en de aanplanting van bomen. De percelen in de broeken werden ook meer en meer omgezet in akkers.
*: De Gespoelde Put in het Groot Broek te Hamme, een gebied met een rijke geschiedenis, een uitgelezen gebied voor watervogels. Detail van NGI-kaart 23/1-2 In de verslagen van de polderbesturen uit de tweede helft van de 1 9de eeuw staan aanwijzingen over de schade door overstromingen en de kosten voor het onderhoud van de dijken. De toestand wordt echter dramatisch na de waterramp van 12 maart 1906. Maandenlang duurden de overstromingen. Kastel was gans ontruimd en ook in een groot deel van Moerzeke kwam het water in de huizen en stallingen. Door een groots opgezette hulpactie konden vergoedingen worden uitbetaald. In een verslag staat: ‘Alhoewel de schade buitengewoon opliep door verwoesting van meubels, kledingstukken, dieren en beschadiging der zaailanden, kon dank aan de zelfopoffering van voormelde commissie en der weldadige gevers in dermate aan ieder slachtoffer een behoorlijke vergoeding toegestaan worden.” De polderbesturen, de gemeentebesturen, het provinciebestuur en de bevoegde minister twistten enige tijd over de verantwoordelijkheid voor de ramp en de kosten voor het onderhoud van de dijken. Toch moet na een aantal jaren de ramp nog slechts een nare herinnering voor de bewoners geweest zijn. Een aantal percelen die door zandafzetting onvruchtbaar waren geworden werden bebost maar de meeste percelen werden weer geschikt gemaakt voor landbouw. Extreem hoge waterstanden bleven uit en de dijken kregen onvoldoende aandacht. De bevaarbaarheid en de economische betekenis van de Schelde waren meer in de belangstelling. In de vroege morgen van 26 november 1928 werden de laag gelegen gebieden langs de Schelde vanaf de Durme tot Zeledijk opnieuw getroffen door overstromingen. 18 bressen werden in de dijk geslagen en 3500 ha kwamen onder water. De grootste dijkbreuk met een lengte van 120 m was in het Groot Broek. Gedurende maanden stroomde water bij vloed door de opening. Het geweld van het water spoelde een uitgestrekt wiel van 14 m diepte uit. De dijk werd op deze plaats pas gedicht op 7 februari 1929. Tot april van dat jaar bleef het Groot Broek overstroomd. Daarna waren de gronden niet direct bruikbaar door de dikke laag zand die vele hectaren bedekte. Op 23 november 1930 werd het Groot Broek, evenals gans de orngeving, opnieuw getroffen door overstromingen. Doordat de dijkbreuken nergens zeer breed waren, bleven de gevolgen van deze ramp beperkt. Het Groot Broek is sindsdien slechts op een beperkt deel gebruikt voor landbouw.Vele percelen werden beplant met populieren Op het gewestplan van 1978 werd het centrale deel ingekleurd als recreatiegebied met daarrond een bosgebied. Alleen de percelen langs de binnendijken hebben een bestemming als landbouwgronden. Het Groot Broek werd trouwens niet opgenomen in de grootschalige ruilverkaveling die in Moerzeke werd uitgevoerd in de periode 1975-1980. De zware overstromingen van 1928 en 1930 hadden weinig veranderd aan de dijkversterkingen. Groots opgevatte beveiligingswerken kwamen er slechts na de Dijkenwet van 1979 en het opstellen van het Sigmaplan. In de omgeving van het Groot Broek is de Sigmadijk zelfs nog niet uitgevoerd. Vanop de bestaande smalle Scheldedijk (buitendijk) geven de zeer hoge waterstanden bij springvloed, samenvallend met storm, een bedreigende indruk. De verwaarloosde binnendijken werden wel verhoogd en verbreed in de periode 1931-1932. Zij moeten bij eventuele overstromingen het water buiten de bewoonde zones houden. Het enorme wiel dat ontstond in 1928 staat nu bekend als de ‘Gespoelde Put’. Het open water heeft een oppervlakte van ongeveer 1,5 ha. Samen met de aangrenzende percelen is het wiel eigendom van de gemeente Hamme. Op het gewestplan staat dit gebied ingekleurd als terreinen voor openbaar nut. In 1972 werd aan de Scheldedijk een pompstation gebouwd. De Gespoelde Put wordt ingeschakeld als wachtkom en ingericht als visvijver. De oevers zijn versterkt en aan één kant is een geasfalteerde parkeerstrook aangelegd. Marcel De Vriendt, oktober 1996 - foto's: François Van Den Broeck |
|
U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website
verzenden aan
geert.vandamme@meerskant.org.
|
