Het Zwijn
Start | Omhoog | Inhoud | Zoeken | Lid worden | Steunen | bestuur

Start
Omhoog

“nemende synen cours met lankhyt van tydt meer naer den oosten, soo is synen arm, die hier liep in ’t bedycken desen Polder toegesloten ende daer af is gebleven dese Visscherye”
uit het Landboek van Klein-Brabant (1668-1669)

 oude landkaart uit Landboek 1668-1669 - klik voor ware grootte

Beschrijving van het gebied

Het Zwijn (80 ha) is een gedeelte van het broek van Moerzeke (ca. 1000 ha) te Hamme, gelegen in een uitgesproken bocht van onze levende rivier de Schelde.  Aan de overkant van de Schelde liggen de pittoreske Scheldedorpen Mariekerke en St.Amands.  Naar deze dorpen kan je de veerboot nemen, gekend uit de Tv-serie Stille Waters.  De middenloop van de Schelde met haar zoetwaterschorren en overwinterende watervogels is een waardevol natuurgebied op Europees niveau.  Het Zwijn is een ingedijkt Scheldeschor. Voor het begin van de getijdenwerking was het gebied geen schor, maar een mix van moerassen, elzenbossen en hooilanden.  Misschien had de Schelde meerdere geulen en op andere plaatsen dan nu.  Door de getijdenwerking zijn de schorren en slikken ontstaan.  Op de oude kaart van net na de inpoldering (1668) zien we de Schelde juist naast de dijk liggen.  Ondertussen, 300 jaar later, zien we hoe levend de Schelde nog is. Op de oostelijke punt van het gebied is buitendijks een nieuw schor van 9ha aangegroeid: het St.Amandsschoor, natuurreservaat in beheer door het K.V.B.V.B.  Tot de 16^de eeuw was er nog een tweede Scheldeloop, deze is na de indijking bewaard gebleven als de Zwijnse Kille, een langgerekte waterplas die deze polder in het westen begrenst.  Het Zwijn heeft, doordat de landbouw de natte percelen verlaten heeft, veel van haar vroegere natuurwaarde teruggekregen.  Notelaars op de oude Scheldedijken tussen de massa’s groot hoefblad zijn de laatste getuigen van hoe broos en smal vroeger de dijken waren.  Deze zullen binnenkort verdwijnen als de laatste Sigmawerken zullen voltooid zijn.  Er is weinig verstoring in het gebied.  Enkele weekendverblijven langs de Zwijnse Kille en de jacht zijn zaken die men beter zou moeten controleren.

detail kaart 1/20.000 Dendermonde - Sint-Amands 23/1-2 van NGI

Op het gewestplan is ongeveer 2/3^de van het Zwijn bosgebied de rest is natuurgebied.

Percelen in beheer

Drie percelen met een gezamenlijke oppervlakte van ca. 2 ha zijn eigendom en in beheer van onze afdeling.

Een eerste perceel (1 op detailkaart), een oude populierenbos is sinds 18 augustus 1998 eigendom van de vereniging en wordt sinds deze datum beheerd.  Op oude kaarten zien we dat dit perceel steeds bebost geweest is.  Het werd vroeger gebruikt als elzenbos en wilgenhakgriend.  In de 20^ste eeuw werden er populieren aangeplant.

Een tweede perceel (2) is ook een populierenbos, deze grenst aan de oude Scheldearm: de Zwijnse kille.

Een derde perceel (3) is een drassig hooiland.

Botanische waarde

Belangrijke factoren die de vegetatie bepalen in Het Zwijn zijn:

• bodemsamenstelling: klei- en leemsediment op een veenpakket
• laag gelegen vochtig tot nat poldergebied met regelmatige overstroming van de laagste gedeelten
• populierenaanplantingen zorgen voor voedselrijke bovenlaag
• de aanwezigheid van een zaadbank: oud schor, oud hooiland, oud elzenbos
• broekboskarakter

Flora

Door de aanwezigheid van populieren domineren stikstofminnende planten zoals: grote brandnetel, koninginnenkruid en harig wilgenroosje.  Op de meer open plaatsen vindt men moesdistel, kale jonker, slanke sleutelbloem, gevleugelde helmkruid, look zonder look, gevlekte aronskelk en muskuskruid.  In de natste gedeelten vinden we zeggensoorten (zoals: oeverzegge, moeraszegge en hoge cyperzegge), riet, kleine watereppe, waterviolier, wolfspoot, riet, dotterbloem, moerasspirea, waterpeper, liesgras en blaartrekkende boterbloem.  De struiklaag bestaat uit: meidoorn, vlier, gelderse roos, hazelaar en zwarte els.  Op het dode hout van de omgevallen populieren vinden we vele zwammen en mossen.  De bermen zijn de meest waardevolle van Hamme.  In de zomer zijn deze een zee van bloemen:  avond- en echte koekoeksbloem, moesdistel, moerasspirea, valeriaan en smeerwortel  overheersen.

Fauna

Vogels

Alle soorten die in de Scheldevallei broeden vinden we ook in Het Zwijn.  De belangrijkste zijn: ijsvogel, blauwborst, wielewaal, waterral, bergeend, sprinkhaanrietzanger, buizerd, torenvalk, sperwer, bosuil, ransuil enz.

In de wintermaanden overwinteren honderden tot duizenden watervogels op de Schelde.  De bekendste soorten zijn wintertaling, wilde eend, tafeleend, kuifeend, krakeend, pijlstaart en meerkoet.

Amfibieën

In de beken en de poeltjes ontstaan door de ontwortelde populieren vinden we bruine en groene kikker en kleine watersalamander.

Zoogdieren

Zeker hermelijn, bunzing en wezel.  Muizen en vleermuizen werden nog niet geïnventariseerd.

Insecten

Tijdens 2 nachtelijke inventarisaties werden 101 soorten nachtvlinders geïnventariseerd.

De talrijk voorkomende libellen en waterjuffers moeten nog op naam gebracht worden.

Beheersplan

Doelstelling:

• het behoud van de natte zeggerijke plaatsen
• het behoud van de voorjaarsbloeiers
• het verwijderen van de oude populieren door kapping of ringen om de voedselaanvoer in de bodem te verminderen
• stimuleren van de bosvegetatie naar elzenbroekbos

Geplande beheerswerken:

• Kappen of/en ringen van oude populieren
• Periodiek maaien van ruigtekruiden
• Bijplanten van elzen
• Jaarlijks maaien van het hooiland

Plannen op lange termijn:

• uitbreiden van het reservaat met andere interessante polderpercelen zoals natte hooilanden en broekbossen

Bereikbaarheid en wandelen

Het Zwijn bereik je door van uit Kastel de weg richting Oost, door het Nieuwbroek naar het veer van St.Amands en Mariekerke te nemen.  Buiten Kastel geraak je je wagen moeilijk kwijt op de landbouwwegen, dus laat je wagen achter in Kastel en wandel door de eerste binnendijk.  Als je aan een volgende binnendijk komt sta je voor het Zwijn.  Je kan ook gemakkelijk parkeren aan de Gespoelde Put.  Van hier neem je de Scheldedijk richting Zuid.  Na een kleine km bereik je Scheldevallei Moerzeke-Kastel.  Van aan de overkant kom je met de veerboot uit St.Amands of Mariekerke in Scheldevallei Moerzeke-Kastel terecht.

Voor een wandeling kan men terecht op de Scheldedijk die het Zwijn voor het 2/3^de van de omtrek omgeeft, op een binnendijk die de Scheldebocht rond het Zwijn afsnijd van noord naar zuid en op de verbindingsweg dwars door het gebied die de binnendijk met het veer naar St.Amands verbindt.  De veren in de wandeling gebruiken, geeft steeds een extra dimensie aan een wandeling.

 tekst: Peter Vande Putte

 foto's: Annette Muylaert

.

Spindotterbloemen in Sint Amandsschoor - foto Annette Muylaert	Spindotterbloemen in Sint-Amandsschoor - foto Annette Muylaert	Beek in het oude bos - reservaatperceel 1 - foto Annette Muylaert
Notelaars op dijk - foto François Van Den Broeck	Notelaar en Groot Hoefblad op de dijk - foto Annette Muylaert	Verbindingsweg in 't Zwijn met rijke bermflora - foto Annette Muylaert
Aronskelk in oud bos reservaatperceel 1 - foto Annette Muylaert Aan de linkeroever van de Schelde kom je deze plant erg weinig tegen, wel aan de andere kant van de Schelde. Scheldevallei Moerzeke-Kastel is lang bewerkt geweest door boeren van de overkant (Sint-Amands) die met het veer wellicht ook de Aronskelk hebben meegebracht.

 

---

andere reservaten/natuurrijke gebieden in Hamme: Schorren van de Durme, Den Bunt, De Gespoelde Put, enz.

---

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website verzenden aan geert.vandamme@meerskant.org.

Laatst bijgewerkt: 01 March 2008